Küllerinden Doğan Bir Cemaat: İstanbul Gürcü Ortodoks Cemaati

Hristiyanlık dininin en erken dönemlerinden bu yana Ortodox Hristiyanlık kimliğini benimsemiş olan Gürcü halkının Ortodoksluğun merkezi olan İstanbul’daki tarihi de en az Ortodox Hristiyanlığın tarihi kadar eskidir. Tarihteki Gürcü devletlerinin Hristiyanlık öncesinde de Roma ile ilişkileri olmakla birlikte Gürcü kimliğinin İstanbul ile kurmuş olduğu tarihsel bağ Ortodox Hristiyanlık ile başlamaktadır.

Restore edilmesinden sonra 19 Kasım 2017 tarihinde yeniden açılan ve Ekümenik Patrikhane tarafından 2020 yılında Gürcü Ortodox Cemaatine tahsis edilen Aya Yorgi Kilisesinde kim bilir belki de kaç yüzyıl sonra İstanbul şehrinde yeniden Gürcü Ortodox ilahileri yükselmeye başladı.

Türkçeye çevrilmiş tarihsel kaynaklarda Gürcü Ortodoks Cemaatinin İstanbul’daki varlığına dair ne yazık ki kayda değer bir bilgiye rastlanamamakta. Ancak Gürcü Cemaatinin İstanbul’da tarihsel olarak mutlaka var olduğunu biliyoruz. İtalyan araştırmacı Eugène Dallegio d’Alessio İstanbul seyahatinde bu husustaki merakından bahsetmektedir. Ayrıca Türkçeye “Beş Gürcü Seyyah ve Seyahatnameleri” ismi ile çevrilen eserde de İstanbul’u ziyaret eden seyyah ve din adamları İstanbul’da karşılaştıkları Gürcü rahip ve cemaat üyelerinden bahsetmekteler. Bu alanda çalışma yapacak olan Gürcü tarihçiler için henüz bakir olarak bekleyen Ekümenik Patrikhanenin Osmanlı Türkçesi kayıtları ve belki de Gürcistan’da mevcut olan Gürcüce kaynaklar yol gösterici olabilecektir. Bu konunun Osmanlı Türkçesi ve Gürcüce bilen araştırmacılar için fırsat içeren bir araştırma alanı olduğunu not etmek isteriz.

İşte tam da bu yitirilmişlik üzerinden, Blog Kartozansvan, tarihe bir not düşmek istemektedir. Bugün elimizde var olan tercüme kaynaklarda, tarihte kesin olarak var olduğunu bildiğimiz bu cemaatin varlığına dair iz süremesek de 12 Temmuz 2020’de küllerinden yeniden doğan cemaatin, 2025 yılında 5. yılını kutlarken, tarihe notunu düşmek istedik. Tsminda Mepe Mirian’ın torunları tarafından söylenen Gürcüce ilahiler tam 5 yıldır, Megaralı Byzas’ın ve Kral Konstantin’in şehrinde yeniden duyulmaya başlandı.

Aya Yorgi Kilisesi Hakkında: Bugünkü yapının her ne kadar 19. yüzyılda inşa edildiği bilinse de Aya Yorgi Kilisesinin Türk fetihlerinden önce şu an Mihrimah Camii’nin olduğu yerde kurulu olduğu ve yerine cami yapıldıktan sonra şu an bulunduğu yere 19.yüzyılda yeniden inşa edildiği bilinmektedir. Yeniden inşa edilen kilise kompleksi geçmişte aynı zamanda bir eğitim kompleksi olarak da hizmet vermiştir. 2023 yılında kilisenin duvarına “Tek Yol İslam” yazılması sureti ile ırkçı bir saldırı gerçekleştirilmiştir. Söz konusu saldırı haberlere kaynak olmuştur. Kilise bahçesine Gürcistan’ın tarihsel bölgelerinden getirilen üzüm fidanları ekilmiştir.

Cemaat Hakkında: Kilisenin Papazı olarak değerli Ilia Jinjolava görev yapmakta olup cemaati oluşturan üyeler büyük oranda Gürcistan’dan Türkiye’ye çalışmak amacı ile gelen Gürcistan vatandaşlarından oluşmaktadır. Az sayıda da olsa vaftiz olan Tao-Klarjetili Gürcü ve Lazlar da cemaat arasında mevcuttur. Özel günlerde yapılan etkinliklere Ankara, İzmir ve Bursa gibi şehirlerden gelen Gürcüler de katılmaktadırlar. Cemaatin devamlı bir korosu bulunmaktadır. Cemaat mensuplarının çocukları için dil, tarih ve müzik alanlarında eğitim verilen bir pazar okulu vardır. Kilisede bir de mini kütüphane mevcuttur. Kütüphane içerisinde hem Gürcüce hem de Gürcüceden Türkçeye çevrilmiş çeşitli alanlardan eserler mevcuttur. Her Pazar ve Özel dini/milli günlerde ayinler düzenlenmektedir. Özel günlerde düzenlenen bazı etkinliklere hem Ekümenik Patrikhaneden hem Türkiyeli Gürcülerden hem de Gürcistan’dan misafirler katılım sağlamaktadır.

Kilisenin Gürcü Cemaati’ne tahsisinin 5. yılında Ekümenik Patrik I. Bartelomeos, Gürcistan ve Türkiye’den çeşitli katılımcıların eşliğinde bir ayin gerçekleştirilmiştir.

Kaynaklar:

Kilise Tarihçesi için:
https://www.fikriyat.com/tarih/2017/11/15/tarihi-kilise-yeniden-kapilarini-aciyor

Restorasyon Süreci ile ilgili:
https://www.youtube.com/watch?v=nM7U7851fiw

Restorasyon Sonrası Açılış Haberi:
https://www.agos.com.tr/tr/yazi/19707/edirnekapi-aya-yorgi-kilisesi-kapilarini-aciyor

5.yıl kutlaması ile ilgili link:
https://www.facebook.com/share/p/1eC8G5Zn4Z/

Irkçı Saldırı Linki:
https://www.gazeteduvar.com.tr/kilise-duvarina-tek-yol-islam-yazilamasi-yapildi-haber-1598865

Diğer Faydalı Linkler:
https://patriarchate.ge/#

https://tr.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCrkiye%27deki_G%C3%BCrc%C3%BC_kiliseleri_listesi

https://orthodoxsynaxis.org/2018/12/31/the-case-of-georgian-autocephaly/

https://old.civil.ge/eng/article.php?id=21469&search=abkhaz%20church

https://www.rferl.org/a/Georgians_Concerned_About_State_Of_Religious_Sites_In_Abkhazia/2148950.html

https://en.wikipedia.org/wiki/Georgian_Orthodox_Church