Editör Notu: Tao-Klarjeti, Lazeti, Fereydun ya da başka başka mekanlarda kimliğimizi kaybetmenin sınırında olduğumuz bir dönemden geçiyorken bu kaybı tersine çevirmenin bir dayanak noktası olarak Blog Kartozansvan özellikle de genç Gürcü ve Laz nesli nerede olurlarsa olsunlar, ister Bursa, ister Samsun, ister Sakarya, İster Düzce, ister Ordu, ister Artvin, ister Fereydun, ister Rize, ister Balıkesir… bulundukları her yerde Gürcü Supraları kurarak bu sofralar etrafında kimliklerini yaşamaya ve yaşatmaya davet ediyoruz.
Kartvelyen kimliğin ve kültürün sahnelendiği bir ritüeller bütünü olan bu kültür tiyatrosuna Gürcülük adına sahip olunan ne var ise taşınabilmektedir. Bu açıdan bakıldığında her Supra didaktik bir Gürcülük tiyatrosudur, her Tamada bir başöğretmendir, her katılımcı bir performans sanatçısı gibi Gürcülük adına nesi var ise sergilemektedir. Her bir Supra mensubu bir diğerinden kimliğinin eksik ve noksan bırakılmış bir ögesini alabilir ve kendi kimliğini tekamül ettirebilir.
Supraya sahip çıkmak, yok oluşa doğru gittiğimiz bu dönemlerde bir dayanak noktası, bir kurtuluş reçetesi olabilir. Supra kültürünü pratiğe dökmek ve her Suprada bir öncekinden daha ileri bir kültür zenginliğini sahnelemek belki de ihtiyacımız olan formül olabilir. Supralar Gürcülük dersinin bir karnesi, bir Z raporu, bir amel defteri haline getirilebilir.
Chat GPT’ye sorarak hazırlattığımız makaleyi istifadelerinize sunarız:
Gürcistan denince akla gelen ilk kültürel ögelerden biri hiç kuşkusuz supradır. Gürcü sofraları yalnızca yemek yenen yerler değildir; geçmişle bugün arasında köprü kuran, sözlü kültürü aktaran, aidiyet ve birlik duygusunu pekiştiren sahnelerdir. Peki bu ritüel nasıl doğdu, nasıl şekillendi, bugün Gürcü kimliğinde nasıl bir yer kaplıyor? Gelin, Gürcü supra kültürüne birlikte yakından bakalım.
Tarihsel Kökenleri
Supra kelimesi Gürcücede “sofra” anlamına gelse de taşıdığı kültürel ve sembolik anlam çok daha derindir. Gürcü suprasının kökeni antik çağlara, Kartli-İberya krallıklarına kadar uzanır. Pagan dönemlerde doğayla, atalarla ve tanrılarla bağ kurmanın bir yolu olan toplu yemekler, Hristiyanlık sonrası dini bayramlarla birleşerek kutsal bir anlam da kazanmıştır.
Supra, hem Gürcü kabile geleneklerine hem de Ortodoks Hristiyanlık pratiğine dayanan eşsiz bir sentezdir. Tarih boyunca aileyi, topluluğu ve halkı bir arada tutan sosyal bir çimento işlevi görmüştür.
Supra Ritüelleri: Her Yemeğin Ötesinde
Gürcü suprası sıradan bir yemek değildir; bir ritüeller bütünüdür. Sofranın düzeninden, konuşmaların sırasına kadar her şey belirli bir kurala bağlıdır.
1. Tamada: Sofranın Rehberi
Her supranın bir tamadası vardır. Bu kişi konuşmaları yönetir, kadeh kaldırır ve supra boyunca söz akışının kontrolünü elinde tutar. Tamada olmak büyük bir onurdur; hitabet gücü, bilgeliği ve içkiyle olan dengeli ilişkisi bu kişinin en önemli özellikleridir.
(editör notu: Tamada kelimesi Farsça kökenli ‘damatar’ kelimesinden gelmektedir. ‘Damatar’ eski İrani dilde ‘düğün sahibi’ anlamına gelmektedir ve Türkçeye de ‘damat’ olarak geçmiştir. Damatar, düğün sahibi olarak ‘Sofreh Aghd’ yani düğün sofrasının sahibidir.)
2. Tostlar(Sadgherdzelo): Hayata ve Ölüme Kadeh Kaldırmak
Supra boyunca tamada tarafından yapılan tostlar, supranın ruhunu oluşturur. Tostlar genellikle şu sırayı izler:
- Barışa
- Ana-vatana
- Aileye
- Misafirlere
- Atalara
- Aşka
- Ölmüşlere (kadagheba)
- Çocuklara ve geleceğe
Her tostla birlikte kadeh kaldırılır, duygusal ve felsefi konuşmalar yapılır, bazen hikâyeler ve atasözleri anlatılır.
3. Müzik ve Dans
Supra yalnızca sözle değil; şarkı ve danslarla da zenginleşir. Geleneksel Gürcü halk şarkıları (örneğin Mravaljamieri, Chakrulo) çoğu zaman supralarda söylenir. Çok sesli Gürcü polifonisi sofralarda yankılanır ve kolektif hafızayı diri tutar.
Uyulması Gereken Kurallar
Gürcü suprası spontane bir etkinlik gibi görünse de keskin ve saygı temelli kurallara sahiptir:
- Tamada’dan önce konuşulmaz.
- Tost bitmeden içki içilmez.
- Sofrada yaşça büyük olanlara öncelik verilir.
- Kadınların sofradaki rolü evden eve değişse de genellikle sofrayı hazırlama ve hizmette bulunma sorumluluğu onlardadır; ancak bu durum modern Gürcistan’da tartışma konusudur.
Bu kurallar yalnızca bir gelenek değil, aynı zamanda saygı, ahlak ve topluluk hissinin birer dışavurumudur.
Gürcü Sanatında Supra’nın İzleri
Supra kültürü, Gürcü edebiyatında, müziğinde, sinemasında ve resminde derin izler bırakmıştır.
- Şota Rustaveli’nin epik eseri Kaplan Postlu Şövalye’de sofralar ve ziyafet sahneleri, sadece yemek değil, ahlaki değerlerin tartışıldığı sahneler olarak geçer.
- Sinemada, özellikle Sovyet dönemi Gürcü filmlerinde (örneğin Tengiz Abuladze’nin Vedreba filmi), sofralar karakterler arası çatışmaların veya barışın zemini olur.
- Resim sanatında, Gürcü ressamlar suprayı pastoral temalarla işlerken, çok sesli müziğin ve sofranın kolektif yapısına da vurgu yaparlar.
Supra, bir kolektif ifade biçimi olarak Gürcü sanatının merkezinde yer alır.
Sosyolojik Açıdan Supra Kültürü
Supra sadece bir yemek değil; Gürcü toplumunun yapısını, değerlerini ve kimliğini şekillendiren bir sosyal kurumdur.
- Toplumsal hiyerarşiyi yeniden üretir: Tamada, yaşlılar, erkekler… Bu hiyerarşi hem korunur hem sorgulanır.
- Kolektif kimliği pekiştirir: Gürcüler diaspora’da dahi suprayı yaşatarak ulusal bağlarını canlı tutar.
- Sözlü tarih aktarımı sağlar: Atalara dair anılar, hikâyeler, mitler, öyküler sofrada aktarılır.
- Eril yapının yeniden üretildiği bir alandır: Bu yönüyle feminist ve modernist tartışmalara da açıktır.
Bugün Gürcistan’da bazı gençler için supra nostaljik ve fazla geleneksel bir pratik gibi görülse de, birçokları için halen toplumsal aidiyetin en güçlü biçimi olarak yaşamaktadır.
Sonuç: Sofranın Ötesindeki Anlam
Gürcü suprası bir yemek değildir. O bir hafıza mekânı, kimlik ritüeli, sanatsal performans, sosyal anlatı, felsefi forum, toplumsal simgedir.
Supra, Gürcü halkının hayata, ölüme, geçmişe ve geleceğe nasıl baktığını gösteren bir aynadır.
Bugün modern Gürcistan’da ve diasporada hala yaşamaya devam eden bu gelenek, sadece bir sofra etrafında toplanmayı değil, aynı zamanda bir halkın kendini anlatma biçimini temsil eder.
Sizin için sorduk, birlikte dinledik. Gürcü supra kültürü hâlâ yaşıyor. Ve her kadeh, biraz daha Gürcü yapıyor bizi.
Blog Kartozansvan 