Kitap Değerlendirmesi: Gürcü Köyleri

Kitap Adı: Gürcü Köyleri

Yazar: İsmetzade Doktor Mehmed Arif

Sayfa Sayısı: 55

Yayın Evi: Sinatle

Değerlendiren: Parna-Beka Chilashvili

Türkiye’de yaşayan Gürcüler üzerine araştırmaya başladığımda, karşılaştığım en dikkate değer durumlardan biri, kütüphane kataloglarında, bu konuda bir araştırma kitabına rastlamayışımdı. Osmanlı sonrası Türkiye’sinde de kayda değer bir çalışma yoktu. Ama benim asıl ilgilendiğim zaman dilimi, Osmanlı dönemiydi. Şemseddin Sami’nin Kamusü’l-Âlam adlı ansiklopedisinde Gürcüler hakkında bilgiler vardı, ama bu da genel bilgilerden ibaretti.

Kütüphane kataloglarında sadece iki kitaba rastlamıştım: İsmetzade Doktor Mehmed Arif’in Gürci Köyleri ile Ahmed Midhat Efendi’nin Gürci Kızı yahut İntikam. Bu iki kitap dışında bir çalışmaya rastlamamıştım. Gürci Kızı yahut İntikam, roman tarzında bir kitap, ama aslında bir roman da değil. Benim görebildiğim kadarıyla Ahmed Mithad Efendi bir Fransız seyyahın Gürcistan gezisini romanlaştırma gayretine girmiş; hepsi bu. Böyle olunca, Osmanlı sınırları içinde kalan Gürcüler hakkında Türkçe tek kitabın Gürci Köyleri olduğunu söyleyebilirim.

Tarih ve Toplum dergisinde, 1992 yılında yayımlanan “100 Yıl Önce Türkiye’de Gürcü Köyleri” adlı yazımda, Osmanlıca kaleme alınmış olan Gürci Köyleri kitabından oldukça fazla yararlanmıştım. Kamuoyu bu kitabın varlığından da bu yazıyla haberdar olmuştu. 1996 yılında Mikheil Svanidze de bir kitabında Gürci Köyleri’nin Gürcüce çevirisine yer vermişti. Gürci Köyleri’nin önemi, Osmanlı sınırları içinde yaşayan Gürcülerin yaşam ve geleneklerinden söz eden tek kitap olmasından gelmektedir. Bu kitabın yayımlanmasından tam yüz yıl sonra kaleme aldığım Gürcülerin Tarihi adlı kitabın “Türkiye Gürcüleri” bölümünde İsmetzade Doktor Mehmed Arif’in verdiği bilgilerden büyük ölçüde yararlanmıştım.

Bir hekim olan İsmetzade Doktor Mehmed Arif, Gürcülerin Karadeniz kıyılarının orta kesimine göç etmesinden yaklaşık 15 yıl sonra, bir gemi yolcuğuyla Samsun limanına çıkıyor.  İsmetzade’nin asıl olarak gözlemlerini aktardığı ve gördüklerini yazdığı kitabın adı Gürci Köyleri olsa da yazar aslında sadece Samsun’un Çarşamba ilçesindeki Muslubey köyü Gürcülerini anlatıyor. İsmetzade’nin bu yöreye gidişi, Gürcülerin göç edip geldikten sonra yerleştiği kıyı bölgelerinde karşılaştığı sıtma hastalığıyla da ilişkili olabilir. Ne var ki, kitabın yazarı yöreyi ziyareti hakkında bize bilgi aktarmıyor. İsmetzade Doktor Mehmed Arif, gezi sonrasında, bu bölgeye yerleşmiş olan Gürcülerin yaşantı ve gelenekleri hakkındaki gözlemlerini kaleme alıyor, bunu önce Tarik gazetesinde tefrika ediyor. 1893’te de Maarif Nezareti’in ruhsatnamesiyle kitap olarak yayımlıyor. Ben de bu kitabı sadeleştirip Gürcü Köyleri adıyla 2002 yılında yayımladım.

Gürcü Köyleri, Samsun-Çarşamba arasında yerleşmiş olan Çerkesler hakkında verdiği bilgiler açısından da ilginç bir kitaptır. Öte yandan bu kitapta Samsun ve Çarşamba kentleri hakkında da hayli bilgi var. Kitabın Çarşamba kentini anlatan bölümü “Çarşamba 1893” adı altında Çarşamba Kitabı içinde de yayımlanmıştır (1992).

Gürcü Köyleri adlı kitabı Türk alfabesine aktarırken, aynı zamanda büyük ölçüde sadeleştirmiştim. Bu kitap pek çok kişinin eskiye olan merakını gidereceği gibi, Türkiye’de yaşayan Gürcüler hakkında araştırma yapanlara da önemli kaynak olacaktır.

Kaynak: https://tetripiala.wordpress.com/2016/10/10/gurcu-koyleri-kitabi-uzerine/